Waarom Anansi de oceaan overstak - Henna Goudzand Nahar

Anansi de spin is geen onbekende meer in de Nederlandse jeugdliteratuur. Het grote Anansiboek van Johan Ferrier is al jaren in druk en de serie prentenboeken over Anansi’s avonturen van Iven Cudogham vinden in groten getale hun weg naar de jonge lezers. De oorsprong van de Anasiverhalen ligt in West Afrika. Tot slaaf gemaakten uit deze gebieden namen hun verhalen mee en zo werd Anansi onder andere in het Caribisch gebied een bekend personage. Henna Goudzand Nahar nam deze reis van de verhalen als uitgangspunt voor haar boek Waarom Anansi de oceaan overstak.

Eerst maakt de lezer kennis met Anansi de spin. De dieren van het bos in Afrika komen bijeen en roepen Anansi met een lied. Ze willen graag dat hij snel komt om een verhaal te vertellen. En dat doet Anansi. Zijn verhaal gaat over koning Leeuw en hoe Anansi hem in de maling nam en op zijn plek heeft gezet. Ook de volgende dag weet Anansi met zijn schalkse slimheid de lekkerste mango’s van Aap te ontfutselen. Dan neemt het verhaal een grimmige wending als Anansi meerdere keren een karavaan ziet langskomen met mensen die aan elkaar zijn vastgebonden en met zweepslagen worden voortgedreven. Het laat hem niet los. Waar andere dieren deze karavanen zo snel mogelijk willen vergeten, wil Anansi weten wat er met de vastgebonden mensen gebeurt. Samen met zijn vrouw Akuba reist hij met ze mee. Hij ziet veel leed en zelfs de slimme spin kan dat niet voorkomen. Wel kan hij verlichting brengen en de mensen even laten lachen door zijn verhalen te vertellen.

In dit boek wordt kort, maar indringend verteld hoe mensen uit Afrika naar het Caribisch gebied werden gevoerd. Met eenvoudige zinnen beschrijft Goudzand Nahar het onvoorstelbare leed: ‘Wekenlang zaten de mensen met z’n allen in het donkere ruim van het schip terwijl ze in ketens over de oceaan werden vervoerd. Ook tijdens deze reis kregen ze weinig eten en drinken. Af en toe mochten ze naar het dek om te dansen, maar dat gebeurde alleen omdat de mensen met geweren en zwepen hoopten dat ze door te bewegen gezond zouden blijven.’ De taal verandert als Anansi een van zijn verhalen vertelt. Dan wordt de taal kleurrijk en levendig en vol grappige dialogen. Ook op de prachtige illustraties van Jeska Verstegen zijn beide stemmingen goed te zien. Er zijn pijnlijk beelden, getekend tegen een donkere achtergrond, die het leed laten zien dat de tot slaaf gemaakten ondergaan. We zien onder andere een lange rij aan elkaar getekende mensen, waaronder ook kinderen of een scene op de slavenmarkt. Daartegenover staan de kleurrijke illustraties die Anansi’s verhalen ondersteunen.
De schrijfster geeft haar boek een hoopvol einde. Anansi ontmoet gevluchte mensen in de jungle die vrij zijn. De spin is hoopvol dat het ooit goed zal komen en de mensen die zo wreed uit hun land werden weggevoerd weer vrijheid kunnen leven.

Henna Goudzand Nahar weet een stuk pijnlijke geschiedenis toegankelijk te maken kinderen en ze laat in haar boek zien dat verhalen hoop en troost kunnen geven. Het boek is lastig in een leeftijdscategorie te plaatsen. Aan de ene kant zijn er de vrolijke verhalen van Anansi die ook jonge kinderen grappig zullen vinden, al is het de vraag of zij de onderliggende wijsheid en humor zullen begrijoen. Aan de andere kant zijn de feiten rond de slavenhandel feitelijk beschreven en behoorlijk heftig. De griffeljury bekroonde dit boek met een Zilveren Griffel in de Categorie zes tot negen jaar. De uitgever gaf als adviesleeftijd vanaf 10 jaar en daar zal de grootste groep lezers voor dit boek te vinden zijn.

Waarom Anansi de oceaan overstak
Henna Goudzand Nahar met illustraties van Jeska Verstegen
Querido, 2025

© Jeska Verstegen